W samym centrum Grenoble, w nowoczesnej dzielnicy de Bonne, znajduje się allée Aloyzi-Kospicki. Nazwa przypomina Polaka, który 2 grudnia 1943 roku odegrał decydującą rolę w wysadzeniu niemieckiego magazynu amunicji w dawnych koszarach. To jedna z najbardziej niezwykłych historii polskiego udziału w ruchu oporu w Isère.
Polak w niemieckim mundurze
Według oficjalnej strony miasta Grenoble Aloyzi Kospicki został w 1941 roku przymusowo wcielony do armii niemieckiej. W 1943 roku znalazł się w Grenoble. Po zastąpieniu włoskich wojsk okupacyjnych przez Niemców część żołnierzy stacjonowała w sali gimnastycznej przy 4 rue Berthe-de-Boissieux, naprzeciw koszar de Bonne. Wśród nich byli Polacy i Słoweńcy wcieleni do Wehrmachtu.
Dyrektor sali gimnastycznej, Georges Sapin, pseudonim „Bois”, był członkiem ruchu Combat i współpracował z konspiracją. Nawiązał kontakt z żołnierzami, w tym ze Słoweńcem Alexandrem Percicem i Kospickim. Obaj przekazywali informacje o obiekcie. Ich pomoc miała znaczenie, gdy konspiratorzy dowiedzieli się, że planowane wejście kanałami do koszar jest niemożliwe: kanały zostały wcześniej zablokowane.
2 grudnia 1943: wybuch w koszarach de Bonne
Po wysadzeniu składu amunicji na poligonie artyleryjskim w listopadzie 1943 roku część ocalałych niemieckich zapasów przeniesiono do koszar de Bonne. Louis Nal, dowódca grup zbrojnych ruchu oporu, i jego zastępca Aimé Requet planowali ich zniszczenie.
Kospicki zgłosił się na ochotnika do umieszczenia zapalników. Georges Sapin przekazał mu je 1 grudnia. Wybuch miał nastąpić następnego dnia między drugą a czwartą rano, ale pierwsza eksplozja rozległa się o 8:10. Kolejne wybuchy trwały do około 11:30. Zniszczenie zapasów amunicji było poważnym ciosem dla niemieckiego garnizonu.
Dezercja, partyzantka i śmierć w Domène
Po akcji Kospicki zdezerterował z Wehrmachtu i dołączył do francuskiego ruchu oporu. Według opracowania stowarzyszenia maquis de l’Oisans walczył później w grupie „Petit-Louis”. Zginął w Domène w sierpniu 1944 roku, przed wyzwoleniem Grenoble 22 sierpnia.
Uwaga dotycząca daty: strona miasta Grenoble podaje 10 sierpnia 1944 roku, natomiast materiały stowarzyszeń pamięci i opracowanie edukacyjne wskazują 20 sierpnia. Bez sprawdzenia akt osobowych i dokumentacji wojskowej nie należy rozstrzygać tej rozbieżności. W źródłach występują też warianty zapisu imienia i nazwiska, m.in. Aloyzi, Aloysi, Aloyzy, a nawet Hopicki.
Dlaczego jego imię znalazło się na mapie Grenoble?
Po wojnie teren dawnych koszar przekształcono w dzielnicę mieszkaniową i usługową. Podczas uroczystości 4 listopada 2011 roku, związanej z uhonorowaniem Grenoble Krzyżem Wyzwolenia, oficjalnie nadano nazwę allée Aloyzi-Kospicki. W tym samym rejonie upamiętniono innych członków Résistance, między innymi Marguerite Gonnet i Simona Norę. Dawny dziedziniec koszar nosi nazwę esplanade Alain-Le-Ray.
Gdzie szukać śladów tej historii?
Alejka Aloyzi-Kospicki znajduje się w dzielnicy de Bonne, w miejscu związanym bezpośrednio z akcją z 1943 roku. Warto połączyć wizytę z poznaniem historii dawnych koszar oraz Musée de la Résistance et de la Déportation de l’Isère.
Źródła francuskie
- Ville de Grenoble, Aloyzi Kospicki, biogram
- Ville de Grenoble, Le Théâtre de la Résistance, szczegółowa relacja o akcji
- Grenoble Patrimoine, La Résistance à Grenoble, parcours de mémoire
- Ordre de la Libération, Grenoble
- Maquis de l’Oisans, biogramy członków ruchu oporu
- Association nationale des pionniers et combattants volontaires du Vercors, bulletin nr 125
