Maj 1968 w Grenoble: studenci, uniwersytet i narodziny nowych form protestu

Maj 1968 w Grenoble nie był wyłącznie echem paryskiej Sorbony. Protesty objęły ulice miasta, wydziały uniwersytetu, szkoły artystyczne i ośrodek badań nuklearnych. Obok solidarności ze studentami Paryża pojawił się miejscowy projekt zmiany sposobu zarządzania uczelnią.

6 maja: demonstracja i starcia pod prefekturą

W poniedziałek 6 maja 1968 roku około 1500 studentów zebrało się na place Victor-Hugo. Przeszli ulicami Grenoble, protestując przeciw represjom wobec studentów i obecności policji na uniwersytetach. W pobliżu prefektury delegacja nie została przyjęta przez prefekta, a demonstranci próbowali przełamać policyjne kordony. Doszło do starć i użycia gazu łzawiącego. Le Monde informował o około piętnastu rannych, w tym policjantach. Przedstawiciel krajowej organizacji studenckiej zapowiedział możliwość zajmowania budynków uniwersyteckich i wspólne działania ze związkami zawodowymi. Le Monde, 8 maja 1968.

Wydziały dyskutują o władzy i programach

20 maja gazeta opisywała zebrania na wydziałach, w instytutach i salach wykładowych. W Grenoble studenci nie ograniczali się do postulatu przerwania egzaminów. Dyskutowano o treści nauczania, pedagogice, ocenianiu i społecznej roli uniwersytetu. Przedstawiciele komitetu strajkowego AGE Grenoble dystansowali się od czysto symbolicznego okupowania Sorbony; chcieli zmian instytucjonalnych.

Na Wydziale Prawa dziekan Maillet przewodniczył tymczasowej radzie składającej się z 11 studentów, 8 wykładowców i 2 pracowników administracyjnych. Była to konkretna próba wspólnego podejmowania decyzji, a nie tylko demonstracyjny gest. Na Wydziale Literatury pod kierownictwem dziekana Veyreta rozpoczęto organizowanie ciał o równym udziale studentów i wykładowców. Le Monde, 20 maja 1968.

Protest wychodzi poza uniwersytet

Do mobilizacji dołączyła École des arts décoratifs et du bâtiment, ogłaszając pięciodniowy strajk z możliwością przedłużenia i stałą okupację pomieszczeń. W Centre d’études nucléaires de Grenoble rozszerzony komitet międzyzwiązkowy powołał rady laboratoriów i podniósł postulat demokratyzacji struktur CEA. Protest studencki splatał się z pytaniami o hierarchię pracy i władzę ekspertów.

Jedna rewolta, różne nurty

Wśród uczestników znajdowali się działacze UNEF i AGE Grenoble, przedstawiciele różnych nurtów lewicowych oraz studenci bez przynależności organizacyjnej. Nie można utożsamiać Maja 1968 w Grenoble z jednym ruchem anarchistycznym. Warto jednak zbadać wspólne postulaty autonomii, współdecydowania i krytyki hierarchii oraz późniejsze kontakty ze środowiskami libertarnymi.

Opowieści i legendy Maja

Legenda: „Studenci przejęli cały uniwersytet i zlikwidowali egzaminy”. Taka uproszczona opowieść oddaje atmosferę buntu, ale nie opisuje dokładnie sytuacji w Grenoble. Relacja prasowa z 20 maja wskazuje, że komitet strajkowy nie popierał automatycznego bojkotu egzaminów; dyskutowano o zmianie ich zasad. Istniały też formalne, choć tymczasowe rady wydziałowe.

Legenda: „Grenoble było drugim Paryżem”. To sugestywna metafora, nie ustalony fakt historyczny ani ranking natężenia protestów. Grenoble miało własną dynamikę i własne instytucje. Nie dysponujemy na razie jednolitymi danymi, które pozwalałyby porównać skalę jego Maja z innymi miastami.

Od Maja 1968 do współczesnych mobilizacji: hipoteza ciągłości

Można postawić hipotezę, że lokalna tradycja ruchu robotniczego, późniejsza mobilizacja studencka, doświadczenia samorządności i gęsta sieć organizacji społecznych sprzyjały przekazywaniu repertuaru protestu między pokoleniami. Nie jest to jednak dowód nieprzerwanej genealogii od anarchistów XIX wieku do dzisiejszych demonstracji. Zmieniały się organizacje, uczestnicy i cele. Do wykazania ciągłości potrzebne byłyby biografie działaczy, archiwa organizacji i porównawcze badania protestów.

Współczesnym przykładem aktywnego anarchosyndykalizmu jest CNT Isère, której siedziba dyżurowa mieści się przy 102 rue d’Alembert. W 2025–2026 roku związek wspierał między innymi walkę o mieszkania dla osób pozbawionych dachu nad głową oraz protesty w edukacji. Nie oznacza to, że wszyscy uczestnicy tych mobilizacji identyfikują się jako anarchiści. CNT 38, aktualności i komunikaty.