Anarchiści w Grenoble w 1893 roku: Les Révoltés, policyjne kartoteki i kontakty z Genewą

W sierpniu 1893 roku francuska policja śledziła kontakty między anarchistami Grenoble, Genewy i La Chaux-de-Fonds. Zachowany raport wymienia krawca Josepha Laurenta, François Cadeau i człowieka nazywanego „le Petit Martin”. Inne źródła pozwalają zidentyfikować kolejne postacie: młodego rękawicznika Henriego Devise’a, Pierre’a Gauthiera Lavigne’a i Jules’a Policanda. Z tych fragmentów wyłania się obraz ruchu bardziej złożonego niż stereotyp tajnego spisku.

Raport z 21 sierpnia 1893 roku: Grenoble, Genewa, La Chaux-de-Fonds

Dokument sporządził specjalny komisarz policji kolejowej w Annemasse, podpisany jako Léal. Raport nr 1462 z 21 sierpnia 1893 roku znajduje się według transkrypcji w Archives départementales de la Haute-Savoie, 4 M 351. Funkcjonariusz pisał, że Joseph Laurent, krawiec wcześniej wydalony z kantonu Genewa, miał przebywać w Grenoble i należeć do miejscowej grupy anarchistycznej.

Informację przekazał Anthelme Philippot, anarchista mieszkający w Genewie i członek towarzystwa filharmonicznego w Carouge, który odwiedził Grenoble podczas konkursu muzycznego w dniach 13–15 sierpnia. Według jego relacji Laurent utrzymywał kontakty z François Cadeau i człowiekiem znanym jako „le Petit Martin”. Laurent miał oczekiwać w Grenoble na syna, Émile’a Évariste’a Laurenta, dezertera z 30. batalionu strzelców pieszych, który przebywał w La Chaux-de-Fonds.

François Cadeau i Jourdan: organizatorzy miejscowego środowiska

Biogramy w Dictionnaire international des militant·e·s anarchistes wskazują, że na początku lat dziewięćdziesiątych XIX wieku najważniejszymi animatorami grupy grenobelskiej byli Cadeaux i Jourdan. Pisownia nazwiska Cadeau/Cadeaux zmienia się w źródłach. Odrębny inwentarz korespondencji francuskiego Ministerstwa Sprawiedliwości wymienia liczne raporty o anarchiście Cadeaux w latach 1891–1895.

Nie dysponujemy jeszcze dostatecznymi danymi, by przedstawić pełne życiorysy obu mężczyzn. Ich nazwiska są jednak punktem wyjścia do sprawdzenia akt osobowych i doniesień prasowych.

Henri Devise: uczeń rękawicznika z Gières

Henri Félix Devise urodził się 31 lipca 1875 roku w Gières, niedaleko Grenoble. Był uczniem w zawodzie rękawicznika. Według słownika DIMA na początku lat 90. figurował na policyjnej liście 16 anarchistów Grenoble określanych jako „très dangereux” (bardzo niebezpieczny). Miał wówczas około 17–18 lat. To pokazuje, że policyjna kategoria „niebezpieczny” nie jest równoznaczna z potwierdzonym udziałem w przemocy. DIMA, biogram Henri Devise.

Pierre Gauthier Lavigne i grupa Les Révoltés

W słowniku DIMA pojawia się także Pierre Alexandre Gauthier Lavigne, figurujący w 1893 roku na tej samej liście 16 osób. Należał do grupy Les Révoltés w Grenoble. DIMA, indeks biograficzny.

Jules Policand i publiczne zebrania

W opracowaniach biograficznych pojawia się również Jules Policand. Podczas spotkania z Émile’em Maurinem w lutym 1891 roku miał zasiadać w prezydium wraz z innymi działaczami. Anarcoefemèrides, notatka biograficzna dotycząca środowiska Grenoble.

Archiwa: dokładne sygnatury, nie tylko ogólne wskazówki

W Archives départementales de l’Isère inwentarz serii 75 M wyróżnia dokumentację nadzoru nad anarchistami z lat 1882–1921 i akta osobowe z lat 1891–1914. Przy dalszej kwerendzie najważniejsze są 75 M 3 (1891), 75 M 4 (1892), 75 M 5 (1893), 75 M 6–7 (1894) oraz 75 M 26–40 (akta osobowe). Układ alfabetyczny pozwala wskazać m.in. 75 M 33 (Ca), 75 M 35 (D) i 75 M 36 (E–J), choć przyporządkowanie konkretnego nazwiska do teczki trzeba potwierdzić w archiwum.

Drugi istotny zespół to 2 U 299: notatki osobowe, listy anarchistów, nadzór nad przemieszczaniem się, zebrania i działalność anarchistów w Vienne oraz Grenoble (1887–1896). W archiwach Ministerstwa Sprawiedliwości BB/18/6452 znajduje się korespondencja dotycząca anarchizmu w okręgu Grenoble (1891–1897), w tym raporty o Cadeaux.

L’Avant-garde i kobiety w Les Révoltés du Dauphiné

Henri Émile Léon Caussaint należał w 1890 roku do animatorów grupy L’Avant-garde w Grenoble. Według Dictionnaire international des militant·e·s anarchistes mieszkał pod adresem 3 rue Pertuissières. Jest to adres zamieszkania działacza, nie siedziba organizacji. DIMA: indeks zawierający biogram Caussaint.

W tym samym słowniku figuruje Marie Christine Chabanon (urodzona około 1861 roku), żona Charles’a Guineta. Oboje należeli na początku lat 90. XIX wieku do grupy Les Révoltés du Dauphiné. To ważny ślad udziału kobiet w miejscowym anarchizmie, często pomijany w relacjach policyjnych i popularnych opracowaniach. DIMA: biogram Marie Christine Chabanon.