Anarchiści w Grenoble i Isère: od robotniczych buntów do CNT i Résistance

Grenoble i Isère mają długą historię ruchu anarchistycznego, nie jest to historia jednej organizacji ani nieprzerwanej tradycji. Pod koniec XIX wieku anarchiści działali wśród robotników i rzemieślników, organizowali spotkania, bronili więzionych towarzyszy i byli intensywnie obserwowani przez policję. W XX wieku nowe znaczenie miały włoska emigracja antyfaszystowska, hiszpańska CNT i środowiska solidarnościowe. Ten artykuł otwiera cykl, w którym oddzielamy potwierdzone fakty od legend i hipotez.

1880–1914: robotnicze początki

Przemysłowe Grenoble, Vienne i inne miejscowości Isère były miejscem działania środowisk rewolucyjnych. Nie wszyscy działacze robotniczy byli anarchistami: obok nich funkcjonowali socjaliści, związkowcy i republikańscy radykałowie. Różnice polityczne miały znaczenie, nawet jeśli spotykali się podczas tych samych strajków i demonstracji.

Najmocniejszy punkt oparcia dla badania tej epoki to 75 M – Anarchistes (1882–1921) w Archives départementales de l’Isère. Inwentarz wymienia policyjne raporty, telegramy, plakaty, druki anarchistyczne, zestawienia statystyczne i akta osobowe. Wśród nich: 75 M 1–10 (nadzór), 75 M 16 (cudzoziemcy, wydalenia i osoby poszukiwane), 75 M 26–40 (akta osobowe anarchistów, 1891–1914) i 75 M 41–44 (akta osób zmarłych lub wykreślonych z ewidencji). Sam fakt figurowania w aktach policyjnych nie przesądza o winie ani rzeczywistej skali działalności danej osoby.

Vienne 1890: strajk, Louise Michel i proces w Grenoble

Jedno z najlepiej udokumentowanych wydarzeń nastąpiło 1 maja 1890 roku w Vienne. W czasie robotniczych protestów doszło do rozruchów i zniszczeń, m.in. w fabryce sukna Brocard. Dwa dni wcześniej w Vienne występowali na wiecu Louise Michel i Alexandre Tennevin. Władze wiązały ich przemówienia z protestami. Proces uczestników i oskarżonych agitatorów odbył się przed sądem przysięgłych w Grenoble w dniach 8–12 sierpnia 1890 roku. Wśród sądzonych byli Tennevin i Pierre Martin, anarchistyczny tkacz z Vienne. Louise Michel nie stanęła przed tym sądem.

W sierpniu 1890 roku w Grenoble odbyło się też zebranie solidarnościowe w obronie uwięzionych anarchistów. Wśród mówców był Alexandre Orcelin, działacz z Vienne, który przeszedł następnie do nurtu socjalistycznego. To ważny przykład płynnych, ale nie tożsamych, granic między anarchizmem a innymi nurtami ruchu robotniczego.

Ludzie, nie tylko policyjne etykiety

Więcej o Jules’u Policandzie i środowisku grenoblskich anarchistów przeczytasz w artykule o grupie Les Révoltés w 1893 roku. Przy lekturze raportów policyjnych warto oddzielać opis działalności od ocen funkcjonariuszy.

Warto także szukać kobiet, których działalność bywała pomijana w późniejszych biografiach. Opracowania dotyczące Vienne wymieniają m.in. Fanny Martin, Marie Huguet, Jeanne Tavernier i Jeanne Béal, a także uczestniczki demonstracji pierwszomajowych. Ich udział pokazuje, że nie była to wyłącznie historia mężczyzn.

Represje i zmiana form działania

Francuskie ustawy antyanarchistyczne z lat 1893–1894, nazywane lois scélérates, zaostrzyły kontrolę nad ruchem. Nie wszyscy anarchiści stosowali przemoc ani nie cała aktywność po 1894 roku automatycznie przekształciła się w anarchosyndykalizm. Obok organizowania robotników istniały nurty indywidualistyczne, antymilitarystyczne i edukacyjne.

Włoska emigracja: antyfaszyzm i anarchizm

Napływ robotników włoskich rozpoczął się jeszcze w XIX wieku, a po objęciu władzy przez Mussoliniego do emigracji ekonomicznej dołączyli uchodźcy polityczni. Jedną z najbardziej barwnych i udokumentowanych postaci jest Raoul Saccorotti (1900–1977), mieszkający w Grenoble włoski emigrant, włamywacz i człowiek związany w latach trzydziestych ze środowiskami wolnościowymi.

Historyk i autor biografii Phil Casoar opisał Saccorottiego na podstawie akt francuskich i włoskich. Według dokumentów przekazywał odzież milicjantom w Hiszpanii, utrzymywał kontakty z anarchistami i miał uczestniczyć w przerzucie broni do CNT-FAI. Jego własne relacje bywają sprzeczne, twierdzenie, że cały łup z włamań przeznaczał na broń dla hiszpańskiej rewolucji, wydaje się zbyt kategoryczne.

Hiszpańska emigracja i wojna

Po wojnie domowej i klęsce Republiki do Isère dotarli hiszpańscy uchodźcy, wśród nich anarchosyndykaliści CNT. Grenoble, Voiron, Barraux i inne miejscowości stały się miejscami schronienia, kontroli i internowania.

Opublikowane części cyklu

Część II: Les Révoltés, anarchiści Grenoble w 1893 roku i sieć kontaktów z Genewą

Od historii do współczesności

Cykl prowadzi od XIX-wiecznych środowisk robotniczych przez emigrację i ruch oporu do Maja 1968 oraz współczesnych organizacji wolnościowych. Szerszy kontekst przedstawia artykuł Dlaczego Grenoble protestuje?

Przeczytaj także

Źródła

Powiązane wpisy

Przewijanie do góry