Henri Grouès, znany jako Abbé Pierre, przez dziesięciolecia należał do najbardziej rozpoznawalnych postaci francuskiej działalności społecznej. Jego biografia ma ważny rozdział związany z Grenoble: ratowanie prześladowanych, konspirację i organizowanie schronienia w Chartreuse oraz Vercors. Dzisiaj nie da się jednak opowiedzieć tej historii uczciwie bez uwzględnienia poważnych oskarżeń o przemoc seksualną, ujawnianych od 2024 roku.
Grenoble, lato 1942 roku
W lipcu 1942 roku Henri Grouès został wikariuszem katedry Notre-Dame w Grenoble. Wkrótce zaczął pomagać Żydom zagrożonym deportacją: udzielał schronienia, uczestniczył w przygotowywaniu fałszywych dokumentów i organizowaniu przejść do Szwajcarii. Według materiałów Archiwów Narodowych w 1942 roku przyjął pod dach dwie osoby, których rodziny zostały aresztowane.
Chartreuse i Vercors: pomoc uchylającym się od STO
W 1943 roku, gdy francuskich młodych mężczyzn kierowano do przymusowej pracy w Niemczech w ramach Service du travail obligatoire (STO), Grouès pomagał ukrywać uciekinierów. W masywie Chartreuse współtworzył obóz znany jako „Maquis Palace”. Później działalność przeniosła się w okolice Sornin i Malleval w Vercors. W przedsięwzięciach tych uczestniczyła również Lucie Coutaz, jego bliska współpracowniczka i późniejsza współtwórczyni Emmaüs.
Jego konspiracyjna działalność obejmowała także pomoc w obiegu fałszywych dokumentów i prasy podziemnej. W czasie ukrywania się zaczął posługiwać się pseudonimem „abbé Pierre”.
Po wojnie: Emmaüs
Po wojnie Grouès został deputowanym, a następnie poświęcił się działalności społecznej. Założony z jego udziałem ruch Emmaüs rozwinął pomoc osobom ubogim i wykluczonym. Znaczenie tej pracy nie zwalnia jednak z krytycznej oceny działań samego założyciela.
Oskarżenia o przemoc seksualną i zmiana pamięci publicznej
Od lipca 2024 roku Emmaüs i współpracujące organizacje ujawniały świadectwa osób oskarżających Abbé Pierre’a o molestowanie, napaści seksualne i gwałty. W styczniu 2025 roku opublikowano trzeci zbiór relacji, a w lipcu 2025 roku ujawniono dalsze świadectwa. Łącznie informowano wówczas o 45 osobach zgłaszających przemoc, w tym o osobach małoletnich w chwili opisywanych zdarzeń. Są to oskarżenia przedstawione po śmierci Grouèsa w 2007 roku, dlatego nie doszło do jego procesu karnego w tych sprawach.
Ujawnione relacje doprowadziły do głębokiej rewizji sposobu upamiętniania Abbé Pierre’a. W Grenoble dyskusja dotyczyła między innymi prezentacji jego biografii na przystanku tramwajowym Chavant. Emmaüs podkreśla potrzebę uznania krzywdy osób zgłaszających przemoc i dalszego prowadzenia niezależnych badań.
Jak pamiętać o tej postaci?
Historia nie wymaga wyboru między przemilczeniem udziału Grouèsa w ruchu oporu a przemilczeniem świadectw osób pokrzywdzonych. Oba aspekty należą do biografii, którą trzeba przedstawiać rzetelnie i z wyraźnym rozróżnieniem między udokumentowaną działalnością wojenną a oskarżeniami ujawnionymi wiele lat później.
